AI Act: wat moet je als mkb-bedrijf regelen?
De AI Act vraagt van een mkb-bedrijf dat AI gebruikt nu vooral twee dingen. Je neemt maatregelen zodat je team leert werken met AI (artikel 4). En sinds 2 augustus 2026 moeten mensen bij het eerste contact weten dat ze met je chatbot of AI-telefonist praten, en krijgen deepfakes een label (artikel 50).
2 aug 2026
Sinds die dag moet je chatbot of AI-telefonist melden dat hij AI is, en krijgen deepfakes een label.
Bron: AI Act, artikel 5027 jul 2026
De Digital Omnibus versoepelde de regel over AI-kennis van je team en schoof de regels voor hoog risico op.
Bron: Verordening (EU) 2026/1744Nog niet
aangewezen: de Nederlandse markttoezichthouder op AI. De AP is beoogd en wacht op de uitvoeringswet.
Bron: AP, 9 oktober 2026Bronnen gelezen op 13 oktober 2026.
Door Jaap Meijer, oprichterOver de auteurLaatst bijgewerkt:
Gratis groeiplan
Drie concrete kansen voor je bedrijf, ook waar AI of automatisering tijd bespaart, in een video-uitleg van een specialist binnen twee werkdagen.
Wat is de AI Act?
De AI Act is de Europese wet voor kunstmatige intelligentie, officieel Verordening (EU) 2024/1689 en in het Nederlands de AI-verordening. Hij deelt AI in vier risicogroepen in, van verboden tot minimaal risico: hoe hoger het risico, hoe strenger de regels. De wet geldt sinds 1 augustus 2024 en is in juli 2026 gewijzigd.
| Officiële naam | Verordening (EU) 2024/1689, de verordening artificiële intelligentie |
|---|---|
| In werking | 1 augustus 2024 |
| Van toepassing | 2 augustus 2026, met eerdere en latere data per onderdeel |
| Gewijzigd door | Verordening (EU) 2026/1744, de Digitale omnibus inzake AI, sinds 27 juli 2026 |
| Geldt voor | Wie AI maakt of laat maken, en wie AI onder eigen verantwoordelijkheid gebruikt |
| Toezicht in Nederland | AP en RDI beoogd, nog niet aangewezen (AP, 9 oktober 2026) |
| Hoogste boete | €35 miljoen of 7% van de jaaromzet; voor het mkb het laagste |
Een Europese verordening geldt rechtstreeks in elk EU-land, ook in Nederland; er komt geen Nederlandse versie van de regels zelf. Wel regelt Nederland in een eigen uitvoeringswet wie toezicht houdt en boetes oplegt.
Niet alle software valt eronder. De wet gaat over AI-systemen: software die uit wat je erin stopt zelf afleidt hoe ze een voorspelling, tekst, aanbeveling of beslissing maakt. Een chatbot op je site, ChatGPT en een beeldgenerator zijn AI-systemen. De vier groepen zijn: verboden, hoog risico, transparantie en minimaal risico. Volgens de Europese Commissie valt het overgrote deel van de AI die nu in de EU wordt gebruikt in die laatste groep, zonder extra regels.
De wijziging van juli 2026 heet de Digital Omnibus, officieel de Digitale omnibus inzake AI. De Commissie stelde hem voor op 19 november 2025, op 7 mei 2026 kwam er een politiek akkoord en sinds 27 juli 2026 geldt hij. Hij versoepelde de regel over AI-kennis, schoof de regels voor hoog risico op en voegde een negende verbod toe.
Wat moet je als mkb-bedrijf regelen?
Gebruik je een chatbot, ChatGPT of AI-beelden, dan draait het om twee dingen. Je neemt maatregelen zodat je team leert werken met de AI die jullie gebruiken (artikel 4). En wie met je chatbot of AI-telefonist praat, hoort meteen dat het AI is (artikel 50). Gebruik je AI bij werving, dan komen er op 2 december 2027 strengere regels bij.
Welke AI gebruik jij?
6 van 6 toepassingen gekozen
Verboden
Artikel 5
Sinds 2 februari 2025
Mag niet: niet bouwen, niet verkopen, niet gebruiken.
Emotieherkenning bij personeel
Software die via camera of stem de stemming van medewerkers afleest
- Artikel:
- Artikel 5, lid 1, punt f
- Geldt:
- sinds 2 februari 2025
- Wat je doet:
- Niet gebruiken. Alleen om medische of veiligheidsredenen is het toegestaan.
Hoog risico
Artikel 6 en bijlage III
Vanaf 2 december 2027
Strenge eisen aan wie het maakt en aan wie het gebruikt.
AI die sollicitaties filtert
Software die cv’s sorteert of vacatures gericht laat zien
- Artikel:
- Bijlage III, punt 4, en artikel 26
- Geldt:
- vanaf 2 december 2027
- Wat je doet:
- Gebruik het volgens de instructies van de maker, met menselijk toezicht door iemand die daarvoor bekwaam is, en bewaar de logs.
Transparantie
Artikel 50
Sinds 2 augustus 2026
Mensen moeten weten dat ze met AI te maken hebben.
Chatbot op je website
Beantwoordt vragen van bezoekers en plant afspraken in
- Artikel:
- Artikel 50, lid 1 en 5
- Geldt:
- sinds 2 augustus 2026
- Wat je doet:
- Laat hem in zijn eerste bericht zeggen dat de bezoeker met AI praat. Koop je hem in, vraag de leverancier hoe hij dat regelt.
AI-telefonist
Neemt de telefoon op en noteert naam, nummer en vraag
- Artikel:
- Artikel 50, lid 1 en 5
- Geldt:
- sinds 2 augustus 2026
- Wat je doet:
- Laat hem in zijn eerste zin zeggen dat de beller met AI praat, voordat die iets vertelt.
AI-beelden in advertenties
Een productfoto of een tevreden klant, gemaakt met een beeldtool
- Artikel:
- Artikel 50, lid 4 (deepfakes)
- Geldt:
- sinds 2 augustus 2026
- Wat je doet:
- Lijkt het beeld op echte mensen, plekken of dingen en zou iemand het voor echt aanzien? Zet er dan zichtbaar bij dat het met AI is gemaakt.
Minimaal risico
Geen eigen regels
Artikel 4 geldt wel
Geen extra plichten uit de AI Act, behalve AI-geletterdheid.
ChatGPT voor teksten
Blogs, mails, offertes en advertentieteksten
- Artikel:
- Artikel 4 (artikel 50, lid 4 bij tekst over algemeen belang)
- Geldt:
- sinds 2 februari 2025
- Wat je doet:
- Geen label nodig als je een tekst zelf nakijkt. Leer je team wel waar ChatGPT de mist in gaat, zoals verzonnen feiten.
Onder alles: Artikel 4
Gebruik je een van deze toepassingen, dan geldt sinds 2 februari 2025 ook dit: Neem maatregelen zodat je team leert werken met de AI die je gebruikt, en leg vast wat je deed. Een bepaald niveau of een certificaat is niet verplicht.
Jouw lijst, op datum
- Sinds 2 februari 2025Je team en AI: Neem maatregelen zodat je team leert werken met de AI die je gebruikt, en leg vast wat je deed. Een bepaald niveau of een certificaat is niet verplicht.
- Sinds 2 februari 2025ChatGPT voor teksten: Geen label nodig als je een tekst zelf nakijkt. Leer je team wel waar ChatGPT de mist in gaat, zoals verzonnen feiten.
- Sinds 2 februari 2025Emotieherkenning bij personeel: Niet gebruiken. Alleen om medische of veiligheidsredenen is het toegestaan.
- Sinds 2 augustus 2026Chatbot op je website: Laat hem in zijn eerste bericht zeggen dat de bezoeker met AI praat. Koop je hem in, vraag de leverancier hoe hij dat regelt.
- Sinds 2 augustus 2026AI-telefonist: Laat hem in zijn eerste zin zeggen dat de beller met AI praat, voordat die iets vertelt.
- Sinds 2 augustus 2026AI-beelden in advertenties: Lijkt het beeld op echte mensen, plekken of dingen en zou iemand het voor echt aanzien? Zet er dan zichtbaar bij dat het met AI is gemaakt.
- Vanaf 2 december 2027AI die sollicitaties filtert: Gebruik het volgens de instructies van de maker, met menselijk toezicht door iemand die daarvoor bekwaam is, en bewaar de logs.
| Toepassing | Groep | Artikel | Geldt | Wat je doet |
|---|---|---|---|---|
| Chatbot op je website | Transparantie | Artikel 50, lid 1 en 5 | Sinds 2 augustus 2026 | Laat hem in zijn eerste bericht zeggen dat de bezoeker met AI praat. Koop je hem in, vraag de leverancier hoe hij dat regelt. |
| AI-telefonist | Transparantie | Artikel 50, lid 1 en 5 | Sinds 2 augustus 2026 | Laat hem in zijn eerste zin zeggen dat de beller met AI praat, voordat die iets vertelt. |
| AI-beelden in advertenties | Transparantie | Artikel 50, lid 4 (deepfakes) | Sinds 2 augustus 2026 | Lijkt het beeld op echte mensen, plekken of dingen en zou iemand het voor echt aanzien? Zet er dan zichtbaar bij dat het met AI is gemaakt. |
| ChatGPT voor teksten | Minimaal risico | Artikel 4 (artikel 50, lid 4 bij tekst over algemeen belang) | Sinds 2 februari 2025 | Geen label nodig als je een tekst zelf nakijkt. Leer je team wel waar ChatGPT de mist in gaat, zoals verzonnen feiten. |
| AI die sollicitaties filtert | Hoog risico | Bijlage III, punt 4, en artikel 26 | Vanaf 2 december 2027 | Gebruik het volgens de instructies van de maker, met menselijk toezicht door iemand die daarvoor bekwaam is, en bewaar de logs. |
| Emotieherkenning bij personeel | Verboden | Artikel 5, lid 1, punt f | Sinds 2 februari 2025 | Niet gebruiken. Alleen om medische of veiligheidsredenen is het toegestaan. |
- 1
Zet op een rij welke AI je gebruikt
Van de chatbot op je site tot de AI in je boekhoud- of planningssoftware, met waarvoor je hem gebruikt. Dat raadt de Autoriteit Persoonsgegevens ook aan: breng je systemen in kaart en schat in in welke risicogroep ze vallen.
- 2
Laat je chatbot en telefonist zeggen dat ze AI zijn
In het eerste bericht of de eerste zin. Koop je ze in, vraag je leverancier hoe hij dat regelt.
- 3
Spreek af wanneer je AI-beelden en AI-teksten labelt
Bij realistische beelden van mensen, plekken of producten die voor echt kunnen doorgaan, en bij tekst over zaken van algemeen belang die niemand nakijkt.
- 4
Regel de AI-kennis van je team en schrijf op wat je deed
Een uitleg of training die past bij de AI die jullie gebruiken, en een kort overzicht van wie wat heeft gehad.
- 5
Kijk of je AI gebruikt voor werving of andere gevoelige beslissingen
Dan gelden vanaf 2 december 2027 de regels voor hoog risico. Ook AI die vacatures gericht toont, valt daaronder.
Wat moet je doen voor een chatbot of AI-telefonist?
Zorg dat mensen bij het eerste contact horen of lezen dat ze met AI praten. Dat staat sinds 2 augustus 2026 in artikel 50 van de AI Act. Formeel ligt die plicht bij de aanbieder: wie de chatbot maakt, of laat maken en onder eigen naam in gebruik stelt. Koop je hem kant-en-klaar in, controleer dan dat je leverancier het heeft geregeld.
Aanbieder
Wie de AI maakt of laat maken, en onder eigen naam in gebruik stelt
Artikel 3, punt 3: ‘een natuurlijke of rechtspersoon, overheidsinstantie, agentschap of ander orgaan die/dat een AI-systeem of een AI-model voor algemene doeleinden ontwikkelt of laat ontwikkelen en dat systeem of model in de handel brengt of het AI-systeem in gebruik stelt onder de eigen naam of merk, al dan niet tegen betaling’.
Gebruiksverantwoordelijke
Wie AI onder eigen verantwoordelijkheid gebruikt: meestal jij
Artikel 3, punt 4: ‘een natuurlijke of rechtspersoon, overheidsinstantie, agentschap of ander orgaan die/dat een AI-systeem onder eigen verantwoordelijkheid gebruikt, tenzij het AI-systeem wordt gebruikt in het kader van een persoonlijke niet-beroepsactiviteit’.
Artikel 50, lid 1Aanbieder
AI die rechtstreeks met mensen praat, zo bouwen dat ze weten dat het AI is, tenzij dat al duidelijk is.
Je chatbot of AI-telefonist. Koop je hem kant-en-klaar in, dan ligt dit bij de leverancier.
Artikel 50, lid 2Aanbieder
Tekst, beeld, audio en video die AI maakt, machineleesbaar markeren als kunstmatig.
De maker van je beeld- of teksttool, niet jij. Tools die al vóór 2 augustus 2026 op de markt waren: uiterlijk 2 december 2026.
Artikel 50, lid 3Gebruiksverantwoordelijke
Mensen informeren als je emotieherkenning of biometrische categorisering op ze gebruikt.
Gebruik je zoiets niet, dan geldt dit lid niet voor je. Emoties van personeel aflezen is verboden.
Artikel 50, lid 4Gebruiksverantwoordelijke
Deepfakes zichtbaar melden, en AI-tekst over zaken van algemeen belang die niemand inhoudelijk controleerde.
De plicht die bij jou ligt als je AI-beelden of AI-teksten publiceert.
Artikel 50, lid 5Allebei
De melding komt uiterlijk bij het eerste contact, duidelijk en toegankelijk.
Een melding onderaan de pagina of halverwege het gesprek is te laat.
De wet zegt precies wanneer: ‘De in de leden 1 tot en met 4 bedoelde informatie wordt uiterlijk op het moment van de eerste interactie of blootstelling op duidelijke en te onderscheiden wijze aan de betrokken natuurlijke personen verstrekt.’ Een melding halverwege het gesprek of alleen in je privacyverklaring is dus te laat. Een melding is niet nodig als het voor een oplettende bezoeker al duidelijk is dat hij met AI praat, maar de Europese Commissie schrijft dat die uitzondering strikt moet worden uitgelegd. Laat de chatbot het daarom gewoon zeggen.
De regel geldt voor AI die echt een gesprek voert, in tekst of spraak. Een formulier dat alleen gegevens verzamelt of vaste antwoorden geeft, valt er volgens de Commissie niet onder. Wat een chatbot precies is en hoe hij werkt, lees je bij wat is een chatbot.
Let op je rol. Laat je een chatbot voor je bouwen en zet je hem onder je eigen naam op je site, dan past de definitie van aanbieder mogelijk ook op jou, en ligt de plicht uit lid 1 bij je eigen bedrijf. Hoe zo’n melding klinkt, zie je bij onze AI-chatbot (in het eerste bericht) en onze AI-telefonist (in de eerste zin).
De AI Act laat de AVG ongemoeid. Bevat een gesprek namen, telefoonnummers of andere persoonsgegevens, dan gelden de privacyregels daarnaast gewoon.
Moet je AI-teksten en AI-beelden labelen?
Niet altijd. Als gebruiker moet je deepfakes zichtbaar melden: beelden, audio of video die op bestaande mensen, plekken of dingen lijken en voor echt kunnen doorgaan. AI-tekst label je alleen als hij het publiek informeert over een zaak van algemeen belang en niemand hem inhoudelijk controleerde. Het onzichtbare watermerk is de taak van de maker van je AI-tool.
Beeld, audio of video
Artikel 50, lid 4, eerste alinea
Vraag 1
Lijkt het op bestaande mensen, voorwerpen, plekken of gebeurtenissen? Volgens de Commissie telt ook iets wat zo zou kunnen bestaan.
NeeGeen deepfake: geen label uit de AI Act.
Ja, verder
Vraag 2
Zou iemand het ten onrechte voor echt aanzien?
NeeGeen deepfake: geen label uit de AI Act.
Ja, verder
Label nodig
Deepfake: meld zichtbaar of hoorbaar dat het met AI is gemaakt, uiterlijk bij de eerste keer dat iemand het ziet of hoort.
Is het kennelijk artistiek, satirisch of fictief, dan mag de melding zo dat ze het werk niet stoort.
Tekst
Artikel 50, lid 4, tweede alinea
Vraag 1
Publiceer je de tekst om het publiek te informeren over een zaak van algemeen belang, zoals politiek, gezondheid, milieu of consumentenveiligheid?
NeeGeen labelplicht uit de AI Act, zoals bij een gewone blog, mail of advertentietekst.
Ja, verder
Vraag 2
Ontbreekt een inhoudelijke controle door een mens, of iemand die de redactionele eindverantwoordelijkheid draagt?
NeeGeen labelplicht: met menselijke controle en een eindverantwoordelijke geldt de uitzondering.
Ja, verder
Label nodig
Label de tekst als door AI gemaakt.
Alleen spelling of grammatica nakijken telt volgens de Commissie niet als menselijke controle.
Een gewone blog, nieuwsbrief of advertentietekst die je zelf nakijkt, hoeft dus geen AI-label. Een realistische AI-foto van een ‘tevreden klant’ in een advertentie kan wel een deepfake zijn: de Commissie telt ook mensen en plekken mee die zo zouden kunnen bestaan. Die meld je zichtbaar, uiterlijk de eerste keer dat iemand hem ziet. Een machineleesbaar watermerk in het bestand is daarvoor niet genoeg, schrijft de Commissie.
Dat watermerk moet de maker van de tool zelf toevoegen (artikel 50, lid 2). Tools die al vóór 2 augustus 2026 op de markt waren, hebben daarvoor tot 2 december 2026. Wat je vóór 2 augustus 2026 met AI maakte, hoef je niet alsnog te labelen; de Commissie moedigt het wel aan. Voor de labels zelf heeft de EU vier voorbeeldpictogrammen gemaakt, schrijft de Autoriteit Persoonsgegevens.
Niet elke overheidspagina zegt hetzelfde. Ondernemersplein schrijft dat je moet melden dat je AI gebruikt als je er content mee maakt of aanpast. De wettekst en de Commissie leggen die plicht bij de gebruiker alleen voor deepfakes en voor tekst over zaken van algemeen belang zonder menselijke controle. Wil je op zeker spelen, dan kost een label weinig.
Wat betekent AI-geletterdheid voor je team?
Dat je maatregelen neemt zodat je team leert werken met de AI die jullie gebruiken, afgestemd op wat ze al weten en waarvoor ze AI inzetten. Zo staat het sinds 27 juli 2026 in artikel 4. Een bepaald niveau, een certificaat of een toets is niet verplicht. Vastleggen kan met een eenvoudig intern overzicht.
Artikel 4, lid 1: AI-geletterdheid
Gewijzigd door Verordening (EU) 2026/1744
Aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen nemen maatregelen om, zoveel als mogelijk, te zorgen voor een toereikend niveau van AI-geletterdheid bij de ontwikkeling van AI-geletterdheid van hun personeel en andere personen die namens hen AI-systemen exploiteren en gebruiken, te ondersteunen, en houden daarbij rekening met hun technische kennis, ervaring, onderwijs en opleiding (…). Deze verplichting houdt niet in dat aanbieders of gebruiksverantwoordelijken een bepaald niveau van AI-geletterdheid moeten waarborgen voor personen.
doorgehaald: tekst tot 27 juli 2026gemarkeerd: tekst sinds 27 juli 2026
- Moeten we een certificaat halen? Nee. Je kunt een intern overzicht bijhouden van trainingen en andere stappen, schrijft de Commissie.
- Moeten we het kennisniveau meten? Nee. Artikel 4 vraagt geen meting, en sinds 27 juli 2026 ook geen bepaald niveau.
- Telt het als je team alleen ChatGPT gebruikt? Ja. Voor advertentieteksten of vertalingen met ChatGPT noemt de Commissie dit voorbeeld zelf: vertel je team over de risico’s, zoals verzonnen antwoorden.
- Hebben we een AI-officer nodig? Nee. Voor artikel 4 is geen vaste rol of commissie verplicht.
Wat moet zo’n aanpak minimaal bevatten? De vragen en antwoorden van de Commissie noemen vier stappen:
- 1
Begrip
Zorg dat iedereen begrijpt wat AI is, welke AI jullie gebruiken en wat de kansen en gevaren zijn.
- 2
Rol
Bepaal je rol: maak je zelf AI, of gebruik je AI die een ander maakte?
- 3
Risico
Kijk naar het risico: wat moet je team weten over de AI die het gebruikt, en hoe voorkom je fouten?
- 4
Mensen
Stem het af op de mensen: wat weten ze al, in welke branche werk je en voor wie gebruik je de AI?
Ook hier lopen de bronnen nog niet gelijk. De pagina’s van de Autoriteit Persoonsgegevens over de AI-verordening en over AI-geletterdheid, en de kop van de Q&A van de Commissie, beschrijven nog de oude plicht: zorgen voor een ‘toereikend’ niveau. Sinds 27 juli 2026 vraagt de wet dat niet meer. Een praktische invulling, een halve dag op het eigen werk van je team, is onze AI-training; daarmee leert je team werken met AI, en het is geen bewijs dat je aan de wet voldoet.
“Begin met een lijstje van de AI die je echt gebruikt. Gaat het om een chatbot, ChatGPT en een beeldtool, dan draait het om twee dingen: zeg het als klanten met AI praten, en leer je team waar AI de mist in gaat.”
Welke AI is verboden?
Negen toepassingen: acht sinds 2 februari 2025 en één vanaf 2 december 2026. In marketing en personeelsbeleid gaat het vooral om drie: AI die mensen schadelijk manipuleert of misleidt, AI die misbruik maakt van kwetsbare mensen, en AI die de emoties van medewerkers afleest. Verboden betekent: niet maken, niet verkopen en ook niet gebruiken.
| Verbod | Wat het is | Geldt |
|---|---|---|
| Schadelijke manipulatie en misleiding | AI die mensen met verborgen of misleidende technieken een keuze laat maken die ze anders niet hadden gemaakt, met aanzienlijke schade | Sinds 2 februari 2025 |
| Misbruik van kwetsbaarheden | AI die gebruikmaakt van iemands leeftijd, handicap of sociale of economische situatie, met aanzienlijke schade | Sinds 2 februari 2025 |
| Sociale scoring | Mensen een score geven op hun gedrag of kenmerken die ze elders benadeelt, of onevenredig | Sinds 2 februari 2025 |
| Misdaad voorspellen op profiel | Het risico dat iemand een strafbaar feit pleegt alleen afleiden uit profilering of persoonlijkheid | Sinds 2 februari 2025 |
| Gezichten ongericht verzamelen | Databanken voor gezichtsherkenning vullen met beelden van internet of camera’s | Sinds 2 februari 2025 |
| Emotieherkenning op werk of school | Emoties van medewerkers of leerlingen afleiden, behalve om medische of veiligheidsredenen | Sinds 2 februari 2025 |
| Biometrische indeling op gevoelige kenmerken | Uit biometrische gegevens afleiden wat iemands ras, politieke of religieuze overtuiging of seksuele geaardheid is | Sinds 2 februari 2025 |
| Realtime gezichtsherkenning door politie | Biometrische identificatie op afstand in openbare ruimten voor rechtshandhaving, op enkele uitzonderingen na | Sinds 2 februari 2025 |
| Seksuele deepfakes zonder toestemming | AI die intieme of seksueel expliciete beelden van echte mensen zonder toestemming maakt, of materiaal van seksueel kindermisbruik | Vanaf 2 december 2026 |
Gewone overtuigende marketing valt niet automatisch onder het verbod op manipulatie. De wet gaat over technieken die iemands vermogen om een geïnformeerde keuze te maken merkbaar aantasten, waardoor die een beslissing neemt die hij anders niet had genomen, met aanzienlijke schade als gevolg. Emotieherkenning op de werkplek is alleen toegestaan om medische of veiligheidsredenen.
De verboden gelden voor alle AI, ook voor systemen die al vóór 2025 op de markt waren, schrijft de AI Act Service Desk. De negende, AI die zonder toestemming seksuele beelden van echte mensen maakt of materiaal van kindermisbruik, kwam erbij met de Digital Omnibus.
Wie houdt toezicht op de AI Act in Nederland?
Dat is nog niet geregeld. Het kabinet wil de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) en de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI) een centrale rol geven, maar op 9 oktober 2026 schreef de AP dat ze nog niet is aangewezen. Dat gebeurt in de Uitvoeringswet AI-verordening, waaraan nog wordt gewerkt. De regels zelf gelden wel al.
- Bevoegd sinds 2 aug 2026
AI-bureau van de Europese Commissie
AI-modellen voor algemene doeleinden, zoals de grote taalmodellen waar chatbots op draaien
- Beoogd, nog niet aangewezen
Autoriteit Persoonsgegevens, samen met de RDI
Het toekomstige markttoezicht op AI in Nederland; het kabinet wil de AP en de RDI daarin een centrale rol geven
Wacht op: de Uitvoeringswet AI-verordening, waaraan volgens de AP nog wordt gewerkt.
- Bevoegd, nu al
Autoriteit Persoonsgegevens, als privacytoezichthouder
Persoonsgegevens die je chatbot, telefonist of AI-tool verwerkt (AVG)
‘De AP is beoogd markttoezichthouder op AI, maar nog niet aangewezen. De AP beschikt pas over bevoegdheden in het AI-markttoezicht zodra de Nederlandse Uitvoeringswet AI-verordening van kracht is.’
Europa wilde het eerder: de lidstaten moesten hun toezichthouders uiterlijk op 2 augustus 2025 aanwijzen. Volgens de Europese Commissie begon de handhaving van de verboden, de transparantieregels en AI-geletterdheid op 2 augustus 2026. In Nederland heeft de AP daarvoor nog geen bevoegdheden: ‘Op dit moment wordt in Nederland nog gewerkt aan de Uitvoeringswet AI-verordening.’
Wat er wel al is: de AP houdt toezicht op persoonsgegevens, ook als je die met AI verwerkt, en het AI-bureau van de Europese Commissie op de grote AI-modellen. Volgens de Commissie gelden de transparantieregels ook voor een AI-agent die met mensen communiceert of content maakt; hoe we daarmee omgaan, staat bij AI-agents laten maken.
Welke deadlines komen er nog aan?
Drie. Op 2 december 2026 moeten AI-tools die al op de markt waren hun output machineleesbaar markeren, en gaat het negende verbod in. Op 2 december 2027 volgen de regels voor hoog risico, zoals AI voor werving. Op 2 augustus 2028 volgt AI in producten zoals machines en liften. De Digital Omnibus schoof de regels voor hoog risico op.
| Datum | Wat gaat in | Wat het voor jou betekent |
|---|---|---|
| 1 aug 2024 | De AI Act treedt in werking | Nog geen plichten |
| 2 feb 2025 | Verboden AI en AI-geletterdheid (artikel 4 en 5) | Je team leert werken met AI; verboden AI gebruik je niet |
| 2 aug 2025 | Regels voor AI-modellen voor algemene doeleinden; landen wijzen toezichthouders aan | Plichten voor de makers van die modellen |
| 27 jul 2026 | De Digital Omnibus treedt in werking | Artikel 4 versoepeld; data voor hoog risico verschoven |
| 2 aug 2026 | Transparantieregels (artikel 50); de meeste regels gaan in | Je chatbot of AI-telefonist meldt dat hij AI is; deepfakes krijgen een label |
| 2 dec 2026 | Het negende verbod; markering door bestaande tools | Je beeldtool markeert zijn output machineleesbaar |
| 2 dec 2027 | Hoog risico uit bijlage III, zoals werving (in de tekst van 2024: 2 aug 2026) | Alleen als je AI gebruikt voor bijvoorbeeld werving of selectie |
| 2 aug 2028 | Hoog risico in producten uit bijlage I, zoals machines en liften (in de tekst van 2024: 2 aug 2027) | Alleen als je zulke producten maakt |
Op 13 oktober 2026 toonden twee Nederlandse overheidspagina’s nog de data van vóór de Omnibus. Autoriteit Persoonsgegevens schrijft dat de hele wet op 2 augustus 2027 geldt en dat het toezicht op hoog risico uit bijlage III in augustus 2026 start. Ondernemersplein (RVO) schrijft dat AI-systemen met een hoog risico vanaf 2 augustus 2027 aan de regels moeten voldoen. De geconsolideerde wettekst, de tijdlijn van de Europese Commissie en Digitale Overheid noemen 2 december 2027 en 2 augustus 2028. Volg de wettekst.
Veelgestelde vragen
Is de AI Act al van kracht?
Ja. De AI Act trad op 1 augustus 2024 in werking en is sinds 2 augustus 2026 grotendeels van toepassing. De verboden en de regel over AI-geletterdheid gelden al sinds 2 februari 2025. De regels voor hoog risico volgen op 2 december 2027 en 2 augustus 2028. Sinds 27 juli 2026 geldt de tekst zoals de Digital Omnibus hem heeft gewijzigd.
Waar vind je de tekst van de AI Act?
Op EUR-Lex, de site met alle Europese wetten, als Verordening (EU) 2024/1689, ook in het Nederlands en als pdf. Kies daar de geconsolideerde versie van 27 juli 2026: daarin zijn de wijzigingen van de Digital Omnibus al verwerkt. De AI Act Service Desk van de Europese Commissie toont dezelfde artikelen in het Engels, met de wijzigingen gemarkeerd.
Voor wie geldt de AI Act?
Voor wie AI maakt of laat maken en onder eigen naam aanbiedt, en voor iedereen die AI onder eigen verantwoordelijkheid gebruikt, ook bedrijven buiten de EU als hun AI hier wordt gebruikt. Alleen gebruik voor jezelf, buiten je werk, valt erbuiten. Een uitzondering voor het mkb is er niet. Wel moeten de Commissie en de lidstaten kleine bedrijven helpen, en zijn de boetes voor hen lager.
Hoe hoog zijn de boetes onder de AI Act?
Voor verboden AI tot €35 miljoen of 7% van de wereldwijde jaaromzet, voor overtreding van onder meer de transparantieregels tot €15 miljoen of 3%. Voor een mkb-bedrijf geldt het laagste van de twee bedragen. Wie in Nederland boetes mag opleggen, regelt de Uitvoeringswet AI-verordening; volgens de Autoriteit Persoonsgegevens wordt aan die wet nog gewerkt.
Heb je een AI-beleid of AI-officer nodig voor de AI Act?
Niet verplicht. De Europese Commissie schrijft dat de AI Act geen vaste rol of commissie in je bedrijf voorschrijft, ook geen AI-officer, en dat je geen certificaat nodig hebt. Een kort intern overzicht van de AI die je gebruikt, wie ermee werkt en welke uitleg of training je gaf, is wel handig: daarmee laat je zien wat je voor artikel 4 hebt gedaan.
Bronnen
14 onderzoeken en publicaties waar de cijfers op deze pagina vandaan komen
- Verordening (EU) 2024/1689 (verordening artificiële intelligentie) · Publicatieblad van de Europese Unie, 12 juli 2024, op EUR-Lex, gelezen op 13 oktober 2026De oorspronkelijke tekst, met artikel 4 en de data in artikel 113 zoals ze in 2024 golden.
- Geconsolideerde tekst van de AI-verordening, 27 juli 2026 · EUR-Lex, gelezen op 13 oktober 2026Artikel 3 (aanbieder, gebruiksverantwoordelijke, deepfake), 4, 5, 26, 50, 99, 111, 113 en bijlage III, met de wijzigingen van de Digital Omnibus.
- Verordening (EU) 2026/1744 (Digitale omnibus inzake AI) · Publicatieblad van de Europese Unie, 24 juli 2026, gelezen op 13 oktober 2026Van 8 juli 2026; treedt in werking op de derde dag na de bekendmaking.
- AI Act, Shaping Europe’s digital future · Europese Commissie, gelezen op 13 oktober 2026Vier risiconiveaus, negen verboden praktijken, het AI-bureau, en de Omnibus: voorgesteld 19 november 2025, politiek akkoord 7 mei 2026, in werking 27 juli 2026.
- Timeline for the Implementation of the EU AI Act · Europese Commissie, AI Act Service Desk, gelezen op 13 oktober 2026
- Transparency obligations under Article 50 of the AI Act · Europese Commissie, bijgewerkt 24 juli 2026, gelezen op 13 oktober 2026Wie aanbieder en wie gebruiksverantwoordelijke is, de uitzondering ‘als het duidelijk is’, deepfakes, de tekstregel, de overgang tot 2 december 2026 en de boetes.
- AI Literacy: Questions & Answers · Europese Commissie, bijgewerkt 27 juli 2026, gelezen op 13 oktober 2026Artikel 4 na de Omnibus, geen certificaat en geen meting nodig, het voorbeeld van ChatGPT voor advertentieteksten.
- AI Act Service Desk: vragen en antwoorden · Europese Commissie, gelezen op 13 oktober 2026Wanneer de handhaving begint, en dat de verboden ook gelden voor AI die al eerder op de markt was.
- AP zet volgende stap in toezicht op AI · Autoriteit Persoonsgegevens, 9 oktober 2026, gelezen op 13 oktober 2026
- AI-verordening · Autoriteit Persoonsgegevens, bijgewerkt 17 augustus 2026, gelezen op 13 oktober 2026Noemt nog 2 augustus 2027 als datum waarop de hele wet geldt.
- Transparantie-eisen voor AI: wat betekent dit voor u? · Autoriteit Persoonsgegevens, bijgewerkt 31 juli 2026, gelezen op 13 oktober 2026
- Regels voor het werken met veilige AI · Ondernemersplein (RVO), gelezen op 13 oktober 2026
- Transparantieverplichting bij het werken met AI · Ondernemersplein (RVO), gelezen op 13 oktober 2026
- AI-verordening · Digitale Overheid, laatst gewijzigd 2 juli 2026, gelezen op 13 oktober 2026
Lees verder
AI inzetten waar het je tijd bespaart?
Drie concrete kansen voor je bedrijf, ook waar AI of automatisering tijd bespaart, in een video-uitleg van een specialist binnen twee werkdagen.